BIG HEADLINE

Ông Điền Quang Hiệp, công ty Gỗ nội thất Minh Phát II, cho biết, nguồn cung nguyên liệu gỗ không ổn định chính là mối lo của các doanh nghiệp chế biến gỗ, nhưng trong thời gian này, bài toán nguyên liệu đã giảm bớt căng thẳng, nhưng việc có nguồn cung ổn định sẽ mang tới nhiều thuận lợi cho các doanh nghiệp.

“Để đảm bảo nguồn cung, chúng tôi thậm chí phải tổ chức họp với các nhà cung ứng gỗ nguyên liệu, ứng trước tiền để họ mua cánh rừng phục vụ khai thác dần. DN phải bỏ ra một số vốn khá lớn, song dự kiến cũng chưa đủ để ổn định nguồn nguyên liệu gỗ phục vụ cho DN trong khoảng 1 – 2 năm tới”, ông Hiệp cho biết.

Để thoát khỏi tình trạng thiếu hụt nguyên liệu, các doanh nghiệp đang hướng tới phát triển trồng rừng phục vụ nhu cầu sản xuất gỗ trong nước, nâng cao diện tích trồng rừng, tăng mức đầu tư vào trồng rừng để bảo đảm sự ổn định cho tất cả các đầu mối.

Trong thời gian qua ở Bình Dương, Hiệp hội chế biến gỗ Bình Dương (BIFA) kiến nghị để giữ nguồn nguyên liệu thô trong nước, Nhà nước cần ban hành các chế tài cần thiết. BIFA nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc hài hòa lợi ích của người trồng rừng, doanh nghiệp, và các cơ quan quản lý nhà nước trong chế biến gỗ.

Đồng thời cũng kêu gọi, trong thời gian tới, cần liên kết các doanh nghiệp ngành gỗ với nhau, trước mắt là tập trung vào nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất. “Việc liên kết này chỉ có thể thành công khi cộng đồng doanh nghiệp hướng đến mục tiêu chung là ngành gỗ cả nước cần đặt trọn niềm tin vào nhau”, BIFA nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam cũng đề nghị chính phủ xem xét cấm xuất khẩu gỗ tròn, gỗ hộp, gỗ xẻ thô… như nhiều quốc gia trong khu vực đã làm; đồng thời, đề nghị Bộ Tài chính xem xét hướng dẫn mức thuế xuất khẩu đối với một số mặt hàng gỗ.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần phải có các quy định cụ thể để giúp doanh nghiệp biết gỗ nào là gỗ hợp pháp, tránh tình trạng bị nước sở tại phạt vì mua phải gỗ nguyên liệu bất hợp pháp. cũng như cần tạo điều kiện cho các tổ chức kinh tế tham gia trồng rừng vay vốn dài hạn để duy trì rừng trồng đáp ứng được nhu cầu phát triển sản xuất đồ gỗ xuất khẩu.

Trong khi đó, theo chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển, để giữ vững đà phát triển, ngành gỗ cần có thêm những chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư, phát triển vùng nguyên liệu ngành gỗ. Nếu tạo được sự đột phá trong công nghiệp phụ trợ, ngành gỗ sẽ có thêm  chỗ dựa vững chắc, nâng cao năng lực cạnh tranh để tiếp tục mở rộng thị trường, tăng giá trị xuất khẩu sản phẩm gỗ. Mặt khác, các chuyên gia khuyến nghị trong khi chờ chính phủ điều chỉnh chiến lược phát triển các vùng trồng nguyên liệu gỗ, các doanh nghiệp nên đẩy mạnh việc nâng cao năng suất lao động để giảm giá thành, chi phí sản xuất, nâng sức cạnh tranh. Doanh nghiệp cũng cần chủ động nguồn nguyên liệu về lâu dài, bởi nếu không chủ động sẽ gây rất nhiều khó khăn cho chính các doanh nghiệp.

Một cuộc khảo sát gần đây của các nhà sản xuất cho thấy, hơn một nửa số doanh nghiệp chế biến gỗ ở Mỹ đang hướng tới cung cấp sản phẩm cho các khu chung cư, đặc biệt là các sản phẩm gỗ nội thất,  và doanh số bán hàng cũng tăng mạnh mẽ, mặc dù ở mức độ thấp hơn.

Nghiên cứu điểm chuẩn thành phần gỗ được tiến hành trực tuyến vào mùa xuân bởi Hiệp hội các nhà sản xuất linh kiện gỗ, Hiệp hội các nhà sản xuất sản phẩm gỗ và mạng lưới chế biến gỗ. cuộc khảo sát cung cấp thông tin chi tiết về tình hình bán hàng, danh mục sản phẩm và dự báo hiệu suất kinh doanh cũng như các thông tin có liên quan khác.

Thị trường nhà ở của Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh, khi có nhiều hộ gia đình mới và dân số trẻ tăng lên, cùng nhân khẩu học lớn hơn. Ước tính có tới 56% các doanh nghiệp chế biến cho biết, họ cung cấp linh kiện cho tủ gỗ nội thất, so với 40% cho tủ thương mại, trong khi có 51% đồ nội thất dân dụng và 39% đồ nội thất hợp đồng. các nhóm đứng đầu về sử dụng gỗ bao gồm: công trình xây dựng (34%), đồ trang trí/đặc biệt bao gồm nhạc cụ,đồ chơi, quà tặng và đồ gỗ thông minh (38%) và các sản phẩm công nghiệp.

Ở tỉ lệ phần trăm của tổng doanh số bán hàng trực tiếp, mức trung bình cho những người đã lựa chọn tủ đồ nội thất cũng như đồ nội thất dân cư là 57%. cao thứ hai là các sản phẩm gỗ đi theo các công trình xây dựng, trung bình 40%, tiếp theo là đồ nội thất theo hợp đồng (28%), tủ thương mại (27%), sản phẩm trang trí /sản phẩm đặc biệt (26%) và sản phẩm công nghiệp (24%).

Khi nhìn vào sản phẩm gỗ được cung cấp thì nói chung thì tủ là lựa chọn số một. Ước tính có tới 41% các công ty sản xuất các bộ phận tủ, trong khi có 35% cửa tủ gỗ cứng và 30% cửa tủ được làm từ gỗ tổng hợp. Theo thứ tự, các sản phẩm khác theo thể loại bao gồm: kiến trúc xưởng gỗ (40%), ghế ngồi và các bộ phận (22%), tủ quần áo (25%) tấm gỗ có kích thước cố định (18%), chốt/vòng (7%), ngăn kéo hộp (28%), tấm dán cạnh (19%), cửa ra vào/cửa sổ (14%), ván sàn (10%), khuôn và trang trí (37%), bộ phận RV (4%), sản phẩm đặc biệt (20%), hình vuông/nhiều lớp(7%), hình vuông (7%), bộ phận cho cầu thang (10%), linh kiện cố định cửa hàng (15%), linh kiện bàn (17%), tay cầm và các bộ phận liên quan (2) %), vòng quay (15%), bọc khung (4%) và tấm ốp tường (13%).

Hiện tổng số doanh nghiệp trong ngành chế biến gỗ khoảng trên 4000. con số lao động hiện tại trong ngành gỗ khoảng trên dưới 300.000, trong đó lao động có trình độ đại học khoảng 2-3%, công nhân kỹ thuật 20-30%, số còn lại là lao động phổ thông. Tính bình quân, ngành chế biến gỗ cần khoảng 7-10% trong tổng số lao động có trình độ đại học, tương đương với con số khoảng 30.000 kỹ sư. Tuy nhiên hiện đội ngũ có trình độ kỹ sư làm việc trong ngành còn thấp, chỉ khoảng trên 4 ngàn người, tương ứng với con số 1 kỹ sư/1doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, mức lương bình quân cho mỗi công nhân làm trong ngành sản xuất khoảng 2.112 uSD/ năm. Nhìn chung, giá nhân công của Việt Nam so với giá nhân công của các nước như Thái Lan, Malaysia và Trung Quốc ở mức thấp. Theo một số doanh nghiệp ngành gỗ, mức lương tháng bình quân của mỗi lao động trong ngành khoảng 4,5-5 triệu. chi phí lao động tại Việt Nam thấp được coi là động lực quan trọng hút đầu tư vào trong ngành gỗ, giúp ngành mở rộng phát triển trong những năm vừa qua.

Mặc dù nhân công giá rẻ và nguyên liệu gỗ nguyên liệu đầu vào tương đối được coi là các lợi thế tạo động lực phát triển cho ngành, trong tương lai các yếu tố này có thể sẽ không còn là lợi thế. các nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng các lợi thế về ‘chi phí thấp’, bao gồm nguyên liệu đầu vào và nhân công giá rẻ là lợi thế lớn cho các doanh nghiệp ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Tuy nhiên trong tương lai, ngành gỗ Việt Nam cần nâng cấp chất lượng lao động cả ở khía cạnh kĩ thuật lẫn chi phí để tăng sức cạnh tranh.

Lý do là bởi trong một ‘thế giới phẳng’, với các rào cản về thương mại bị loại bỏ, công nghệ phát triển, chi phí vận tải giảm, cơ chế đầu tư thông thoáng, dịch chuyển trong đầu tư từ quốc gia có chi phí cao sang quốc gia có chi phí thấp hơn là điều không thể tránh khỏi. Đây là xu hướng mang tính chất toàn cầu.

Hiện nay, đây là một lợi thế của ngành. Tuy nhiên, lợi thế này sẽ không bền vững trong tương lai. cạnh tranh về lao động diễn ra ở 2 cấp độ, giữa các quốc gia với nhau, và giữa ngành gỗ và các ngành khác trong phạm vi một quốc gia. Đầu tư trong sản xuất sẽ dịch chuyển từ quốc gia có chi phí lao động cao sang quốc gia có chi phí lao động thấp.

Ngành chế biến gỗ xuất khẩu của Việt Nam đón nhận những luồng đầu tư mạnh mẽ từ nước ngoài kể từ nửa sau của thập kỷ 2000 là bởi chi phí lao động từ các quốc gia như Trung Quốc, Malaysia, Đài Loan, Nhật Bản tăng cao, và nhiều doanh nghiệp quyết định dịch chuyển đầu tư sang Việt Nam, nơi có chi phí lao động thấp hơn nhiều, để giảm chi phí sản xuất.

Trong phạm vi một quốc gia, lao động trong ngành gỗ thường có mức lương thấp hơn lao động của các ngành khác, như ngành điện tử, may mặc. Lao động trong ngành gỗ cũng được coi là ngành vất vả hoặc độc hại hơn các ngành khác. Điều này dẫn đến sự cạnh tranh về lao động trong các ngành. Kết quả của sự cạnh tranh này thường là những dịch chuyển lao động từ ngành gỗ sang các ngành khác. Một vài ví dụ có thể kể ra ở đây. Ngành chế biến gỗ của Thái Lan không thể cạnh tranh công nhân với ngành chế tạo máy móc, thiết bị điện tử của quốc gia này, bởi mức lương công nhân của ngành gỗ thấp hơn mức lương của các ngành khác. Kết quả là sản xuất của ngành gỗ tại quốc gia này bị co hẹp. Và ngành gỗ Việt Nam, đang cố gắng khắc phục tình trạng này để tăng sức cạnh tranh trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, nguyên liệu sẵn có với mức giá thấp được coi là một trong những lợi thế phát triển của ngành gỗ. Nguồn cung gỗ rừng trồng của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trong tương lai, bởi các hộ có nhiều nguồn lực hơn đầu tư vào trồng rừng và các diện tích cao su thanh lý vẫn đang tăng. Tuy nhiên, hiện đang bắt đầu có những tín hiệu về cạnh tranh nguồn nguyên liệu giữa các công ty trong ngành, và giữa các công ty của Việt Nam và công ty của Trung Quốc. cạnh tranh trong thu mua đẩy giá nguyên liệu lên cao. Điều này có thể làm cho người trồng rừng được hưởng lợi. Tuy nhiên trong tương lai giá nguyên liệu tăng làm tăng chi phí sản xuất, và điều này có thể dẫn tới dòng dịch chuyển đầu tư từ nơi có chi phí nguyên liệu cao sang nơi có chi phí thấp hơn.

Ví dụ, nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong ngành gỗ tại Việt Nam hiện nay hoàn toàn không sử dụng nguồn gỗ nguyên liệu từ trong nước mà sử dụng gỗ từ nguồn nhập khẩu. chi phí gỗ nguyên liệu (và một số chi phí khác) làm một số doanh nghiệp chế biến gỗ Trung Quốc dịch chuyển đầu tư sang Việt Nam để tận dụng nguồn nguyên liệu rẻ. Điều đó cũng giúp ngành gỗ tận dụng được hết các lợi thế của mình.

Phát triển của ngành chế biến gỗ trong một thập kỷ trở lại đây đánh dấu một bước thành công rất lớn của ngành. Để có kết quả này, đầu tiên là kết phải kể đến nỗ lực tuyệt vời của các doanh nghiệp trong việc tìm kiếm và hội nhập thị trường, không ngừng vươn lên, nhằm đáp ứng với các yêu cầu của thị trường.

Phát triển của ngành đã có một vai trò hết sức quan trọng về mặt kinh tế và xã hội, với kim ngạch xuất khẩu lớn trực tiếp góp phần vào phát triển kinh tế của đất nước. Ngành phát triển, tạo điều kiện công ăn việc làm và thu nhập cho hàng trăm ngàn lao động.

Ngoài ra, kết quả của ngành còn do một số cơ chế, chính sách thông thoáng về xuất nhập khẩu gỗ nguyên liệu và sản phẩm, và các yếu tố thuận lợi về thị tường. Sự phát triển của ngành góp phần thúc đẩy phát triển gỗ nguyên liệu rừng trồng, trực tiếp làm nâng cao tỉ lệ che phủ của rừng trong những năm gần đây. Nhiều nghiên cứu ở trên thế giới đã chỉ ra rằng các lợi thế về nguyên liệu đầu vào giá rẻ, lao động giá rẻ… là một lợi thế lớn cho các doanh nghiệp ở giai đoạn đầu của chu trình phát triển.
Tuy nhiên trong tương lai, các yếu tố này sẽ không còn là một lợi thế, bởi trong một ‘thế giới phẳng’, với các rào cản về thương mại bị loại bỏ, thương mại tự do, công nghệ phát triển, chi phí vận tải đặc biệt bằng đường biển giảm, dịch chuyển về nguyên liệu giữa quốc gia này với các quốc gia khác là điều dễ dàng, và không làm phát sinh quá nhiều chi phí. Bên cạnh đó, xu hướng phát triển đẩy giá nhân công tăng theo thời gian. Để tránh các sức ép về chi phí gia tăng, các nhà sản xuất/đầu tư có thể dịch chuyển sản xuất của mình từ một quốc gia khác với chi phí nhân công rẻ hơn, và điều này làm cho nguồn nguyên liệu và nhân công giá rẻ không còn là một lợi thế cạnh tranh của ngành.

Đúng là tại thời điểm hiện tại,  nguồn gỗ rừng trồng đang là một lợi thế của Việt Nam. Trong bối cảnh ngành chế biến gỗ xuất khẩu đang tiếp tục được mở rộng về quy mô, đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào bền vững đóng vai trọng rất quan trọng đối với sự phát triển của ngành. Hiện chính phủ đang thực hiện lệnh đóng cửa rừng tự nhiên. Nguồn gỗ rừng trồng trong nước, chủ yếu từ gỗ keo tràm và gỗ cao su, có vai trò cực kỳ quan trọng, không phải chỉ là một nguồn cung quan trọng gỗ ‘sạch’ cho ngành, mà còn giúp giảm rủi ro trong việc nhập khẩu nguồn gỗ có độ rủi ro cao.

Tuy nhiên, nếu vẫn sử dụng nguồn gỗ rừng trồng theo cách hiện tại thì có thể yếu tố này sẽ không còn là một lợi thế trong tương lai. Để duy trì và chuyển hóa lợi thế này thành bền vững, điều quan trọng là phải tạo ra năng suất cao hơn trên một đơn vị nguyên liệu đầu vào sử dụng. Để đạt được điều này cần tạo ra chuỗi liên kết chặt chẽ, từ khâu trồng rừng tới khâu xuất khẩu. Bên cạnh đó, cần có những biện pháp can thiệp, thông qua các cơ chế như cải tạo giống, nâng cao kỹ thuật canh tác, nhằm tăng năng suất và chất lượng gỗ trên một đơn vị diện tích.

Trong tương lai, cung gỗ rừng trồng của Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng. Sẽ đến một thời điểm nào đó trong tương lai, nhiều chuyên gia cho rằng, trong khoảng một thập kỷ nữa, nguồn gỗ nguyên liệu này sẽ không còn là một ‘lợi thế’ của Việt Nam, bởi một số lý do đã nêu ở trên. Ngành chế biến gỗ xuất khẩu của Việt Nam cần phải có những nhìn nhận và đánh giá những tác động tiềm năng của việc mất đi các ‘lợi thế’ này trong tương lai. Đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào ‘sạch’ và gia tăng trong tương lai chỉ là một yếu tố trong một số các yếu tố khác, có vai trò quyết định đến sự phát triển bền vững của ngành trong tương lai.

Nguồn nguyên liệu sạch và liên tục tăng đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên đây chỉ là một yếu tố trong một loạt các yếu tố khác nhằm đảm bảo cho ngành chế biến gỗ xuất khẩu phát triển bền vững. Theo giáo sư Porter của Đại học Havard, phát triển bền vững của bất cứ một ngành công nghiệp nào phụ thuộc vào các yếu tố khác như (i) tính cạnh tranh của các doanh nghiệp các doanh nghiệp tham gia thị trương, (ii) sức mạnh và tính quyết định của người mua hàng, (iii) sức mạnh của những nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào (iv) sự đe dọa từ các sản phẩm hoặc dịch vụ thay thế và (v) mối đe dọa từ các doanh nghiệp chuẩn bị tham gia thị trường. Ngoài ra, các cơ chế chính sách của nhà nước, bao gồm cả các quốc gia xuất khẩu dịch vụ và hàng hóa, và các quốc gia nhập khẩu có tác động trực tiếp và gián tiếp tới 5 mảng yếu tố này.

Hiện tại Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu trong châu Á và kim ngạch xuất khẩu. Kim ngạch của Việt Nam đã vượt xa các quốc gia đi trước Việt Nam về xuất khẩu và hiện đang cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam như Malaysia, Thái Lan, Indonesia. Nếu cứ theo động lực tăng trưởng như hiện nay và nếu thị trường xuất khẩu không có những thay đổi đột biến, các quốc gia này sẽ không có cơ hội đuổi kịp Việt Nam.

Tuy nhiên, các quốc gia như Thái Lan, Malaysia trong những năm gần đây có những hoạt động thay đổi chiến lược trong ngành chế biến gỗ của họ. Thay vì đặt ra mục tiêu đẩy mạnh kim ngạch xuất khẩu, họ tập trung vào việc tăng năng suất. Năng suất, được hiểu là lợi nhuận đạt được trên một đơn vị đầu tư về lao động, hoặc vốn là thước đo quan trọng nhất đánh giá sự thành công của bất cứ một ngành công nghiệp hoặc quốc gia nào. Lợi thế cạnh tranh của ngành  này so với ngành kia, của quốc gia này so với quốc gia kia nên được so sánh dựa trên tiêu chí về năng suất. Nếu lấy thước đo này để so sánh, một câu hỏi lớn cần đặt ra ở đây là liệu năng suất của ngành gỗ Việt Nam khác như thế nào so với năng suất của ngành chế biến gỗ của các quốc gia hiện đang cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam. Hiện chúng ta chưa có câu trả lời thích đáng cho câu hỏi này.